تومور نخاعی یکی از مهم ترین و در عین حال نادرترین بیماری های سیستم عصبی مرکزی است که در درون یا اطراف نخاع رشد می کند. این تومور ممکن است خوش خیم یا بدخیم باشد ، اما در هر دو حالت ، رشد آن می تواند با فشار بر اعصاب نخاعی ، مشکلات جدی در عملکرد بدن ایجاد کند. از علائم اولیه مانند درد مزمن کمر و ضعف عضلات گرفته تا علائم پیشرفته تر نظیر بی حسی یا حتی فلج ، همگی هشدارهایی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. تشخیص زودهنگام تومور نخاعی توسط بهترین متخصص دیسک ستون فقرات در تهران ، نقش حیاتی در موفقیت درمان دارد. در سال های اخیر ، با پیشرفت روش های تصویربرداری و جراحی های میکروسکوپی ، امید به بهبودی بیماران به طور چشمگیری افزایش یافته است.
تومور نخاعی دقیقاً چیست؟
تومور نخاعی در واقع توده ای از سلول های غیرطبیعی است که در ناحیه نخاع یا اطراف آن رشد می کند. نخاع بخشی از سیستم عصبی مرکزی است که پیام های حرکتی و حسی را بین مغز و بدن انتقال می دهد ؛ بنابراین هر گونه فشار بر این ساختار حیاتی ، می تواند اختلالاتی جدی در حرکت ، احساس و کنترل ارگان های بدن ایجاد کند. تومورهای نخاعی ممکن است اولیه باشند (منشأ آن ها در خود نخاع یا بافت های اطراف است) یا ثانویه (از متاستاز سایر سرطان ها مانند ریه ، پستان یا پروستات به نخاع منتقل می شوند).
انواع تومورهای نخاعی کدام اند؟
پزشکان تومورهای نخاعی را بر اساس محل رشد آن ها نسبت به نخاع ، در سه گروه اصلی تقسیم می کنند:
- تومورهای داخل نخاعی (Intramedullary) : این نوع در داخل خود بافت نخاع شکل می گیرد. از شایع ترین انواع آن می توان به آستروسیتوما ( Astrocytoma) و اپاندیموما (Ependymoma) اشاره کرد. درمان این نوع معمولاً دشوارتر است ، زیرا تومور در میان بافت های حساس نخاع قرار دارد.
- تومورهای درون غشای محافظ ولی بیرون از نخاع (Intradural-Extramedullary) : این تومورها درون غشایی که نخاع را احاطه کرده قرار دارند ، اما در خود نخاع نفوذ نمی کنند. مننژیوما و شوانوما از این دسته اند. خوشبختانه اغلب خوش خیم هستند و با جراحی قابل درمان اند.
- تومورهای خارج از غشا (Extradural) : این تومورها معمولاً از استخوان های مهره یا بافت های اطراف سرچشمه می گیرند و ممکن است ناشی از متاستاز سایر سرطان ها باشند. این نوع ، بیشتر ماهیت بدخیم دارد.
چه عواملی باعث بروز تومور نخاعی می شود؟
علت دقیق تومور نخاعی در بسیاری از موارد مشخص نیست ، اما چند عامل خطر وجود دارد که احتمال بروز آن را افزایش می دهد:
- ژنتی : برخی بیماری های ارثی مانند نوروفیبروماتوز (Neurofibromatosis) یا فون هیپل-لیندو (Von Hippel-Lindau) با تومورهای عصبی مرتبط هستند.
- سیستم ایمنی ضعیف : در برخی بیماران با نقص ایمنی یا تحت درمان های طولانی با داروهای سرکوبگر سیستم ایمنی ، احتمال رشد سلول های غیرطبیعی بیشتر می شود.
- سرطانهای متاستاتیک : گسترش سرطان از اندام های دیگر مانند پستان ، ریه یا پروستات به ستون فقرات ، از علل شایع تومورهای بدخیم نخاعی است.
علائم تومور نخاعی چگونه ظاهر میشود؟
علائم تومور نخاعی معمولاً تدریجی و در ابتدا مبهم هستند. به همین دلیل ، ممکن است بیمار تا مدتها متوجه مشکل اصلی نشود. برخی از مهم ترین نشانه ها عبارتند از:
- درد مداوم در کمر یا گردن که با استراحت بهبود نمی یابد
- ضعف یا بی حسی در دست ها و پا ها
- اختلال در تعادل و راه رفتن
- بی اختیاری ادرار یا مدفوع
- کاهش حساسیت نسبت به گرما و سرما
- احساس سوزن سوزن شدن یا مورمور در اندام ها
در صورت مشاهده هر یک از این علائم به صورت مداوم ، مراجعه به متخصص مغز و اعصاب یا جراح ستون فقرات ضروری است.
چگونه تومور نخاعی تشخیص داده می شود؟
برای تشخیص دقیق ، پزشک معمولاً از ترکیب چند روش استفاده می کند:
- MRI (تصویربرداری تشدید مغناطیسی) : اصلی ترین و دقیق ترین روش برای بررسی نخاع و شناسایی تومور.
- سی تی اسکن (CT Scan) : برای بررسی استخوان های مهره و تومورهای خارج از نخاع.
- بیوپسی : نمونه برداری از بافت تومور جهت تعیین نوع سلولی و درجه بدخیمی.
- آزمایش مایع نخاعی (Lumbar Puncture) : در برخی موارد برای تشخیص سلول های سرطانی یا نشانه های التهاب استفاده می شود.
تشخیص زودهنگام از طریق MRI نقش حیاتی در موفقیت درمان دارد ، زیرا در مراحل اولیه ، تومور کوچک تر و جراحی کم خطرتر است.
درمان تومور نخاعی چگونه انجام می شود؟
درمان تومور نخاعی به نوع ، محل ، اندازه و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد. گزینه های درمانی شامل موارد زیر است:
- جراحی
در صورتی که تومور قابل برداشت باشد ، جراحی بهترین گزینه است. امروزه با استفاده از میکروسکوپ های جراحی و تکنیک های دقیق ، می توان تومور را با حداقل آسیب به نخاع خارج کرد. در برخی موارد ، پس از جراحی فیزیوتراپی برای بازگرداندن عملکرد حرکتی ضروری است.
- رادیوتراپی (پرتودرمانی)
برای تومورهایی که قابل برداشت کامل نیستند یا خطر عود دارند ، از پرتو درمانی استفاده می شود تا رشد سلول های سرطانی مهار شود.
- شیمی درمانی
در موارد تومورهای بدخیم یا متاستاتیک ، شیمی درمانی نقش مکمل دارد. البته به دلیل حساسیت نخاع ، دوز و نوع دارو با دقت بسیار انتخاب می شود.
- درمان های نوین
در سال های اخیر ، روش هایی مانند رادیوسرجری با گامانایف (Gamma Knife) و ایمونوتراپی در برخی بیماران نتایج امیدبخشی داشته اند. این درمان ها با دقت بالا و آسیب کمتر به بافت های سالم انجام می شوند.
آیا تومور نخاعی می تواند باعث فلج شود؟
بله ، اگر تومور به رشته های عصبی فشار وارد کند و درمان به موقع انجام نشود ، ممکن است منجر به فلج دائم یا از دست دادن کنترل اندام ها شود. اما در صورت تشخیص زودهنگام و جراحی موفق ، احتمال بازگشت عملکرد حرکتی بالا است. به همین دلیل ، آگاهی از علائم اولیه و مراجعه سریع به پزشک اهمیت بسیار زیادی دارد.
زندگی پس از درمان تومور نخاعی چگونه است؟
بیماران پس از درمان نیاز به مراقبت و پیگیری منظم دارند. جلسات فیزیوتراپی ، ورزش های کنترل شده و تغذیه مناسب در بهبود عملکرد حرکتی مؤثر هستند. همچنین انجام MRI دورهای برای اطمینان از عدم بازگشت تومور توصیه می شود. حمایت روحی از بیمار نیز در روند بهبودی نقشی کلیدی دارد ، زیرا درمان های طولانی می توانند از نظر روانی دشوار باشند.
آیا تومور نخاعی قابل پیشگیری است؟
از آنجا که علت اصلی بروز بیشتر تومورهای نخاعی ناشناخته است ، راه قطعی برای پیشگیری وجود ندارد. با این حال ، حفظ سبک زندگی سالم ، ترک سیگار ، تقویت سیستم ایمنی و چکاپ های دوره ای در افرادی با سابقه خانوادگی سرطان می تواند مفید باشد.
