هرنی دیسک زمانی رخ می دهد که بخش نرم و ژله ای مرکز دیسک از طریق یک پارگی در لایه بیرونی آن به بیرون فشار پیدا کند. در صورتی که قطعه بیرون زده به طناب نخاعی فشار وارد کند (مانند هرنی دیسک گردنی یا قفسه سینه) ، می تواند باعث کمردرد و اختلال عملکرد نخاع شود. اگر دیسک پاره شده در ناحیه کمری ایجاد شود ، اغلب به فشردگی ریشه های عصبی و بروز سیاتیک منجر می شود. علاوه بر این ، قطعه دیسک مواد شیمیایی تحریک کننده ای آزاد می کند که می تواند موجب التهاب شود.
هرنی دیسک در چه بخش هایی از بدن رخ می دهد؟
هرنی دیسک که با نام های دیسک لغزیده یا دیسک پاره شده نیز شناخته می شود ، می تواند در هر بخشی از ستون فقرات اتفاق بیفتد. علت آن می تواند آسیب ناگهانی ، روند طبیعی پیری یا ترکیبی از این دو باشد. بیشترین شیوع هرنی دیسک در ناحیه کمر (ستون فقرات کمری) است و پس از آن در گردن (ستون فقرات گردنی) دیده می شود. دیسک هرینه شده در ناحیه قفسه سینه کمتر رخ می دهد. نکته مهم این است که شدت علائم همیشه با اندازه هرنی دیسک متناسب نیست. برای مثال ، یک پارگی بزرگ ممکن است درد کمی ایجاد کند اگر به ریشه عصبی فشاری وارد نشود ، در حالی که یک بیرون زدگی کوچک می تواند در صورت فشردگی شدید عصب ، درد و ناراحتی زیادی ایجاد کند.
علل پارگی دیسک
عوامل مختلفی می توانند در ایجاد پارگی دیسک نقش داشته باشند:
- افزایش سن: با بالا رفتن سن ، دیسک ها آب و انعطاف پذیری خود را از دست می دهند. این موضوع باعث می شود در برابر فشارها و حرکات ناگهانی آسیب پذیرتر شوند.
- ژنتیک: برخی افراد به دلیل ویژگی های ارثی یا ساختار خاص ستون فقرات ، مستعد ابتلا به هرنی دیسک هستند.
- آسیب ناگهانی: حوادث ، سقوط یا ضربات مستقیم به کمر می توانند باعث پارگی دیسک شوند.
- فعالیت بدنی و شغلی: بلند کردن اجسام سنگین ، حرکات تکراری و حتی نشستن طولانی مدت خطر دیسک هرینه را افزایش می دهد.
- سبک زندگی: کم تحرکی ، چاقی و سیگار کشیدن می توانند خطر هرنی دیسک را بیشتر کنند. سیگار با کاهش جریان خون به دیسک ها ، روند تخریب آنها را تسریع می کند.
- وضعیت بدنی نادرست: نشستن یا ایستادن در وضعیت های نامناسب فشار اضافی به ستون فقرات وارد کرده و باعث تخریب و هرنی دیسک می شود.
علائم هرنی دیسک
- کمردرد در محل هرنی
- درد سیاتیک (درد تیرکشنده از باسن به سمت پا)
- ضعف یا بی حسی در پا یا کف پا
در موارد نادر، اختلال در عملکرد روده و مثانه که نیاز به مداخله فوری دارد
هرنی دیسک گردنی
- درد تیز یا مبهم در گردن یا بین تیغه های شانه
- افزایش درد با حرکت گردن
- انتشار درد به شانه ، بازو یا دست
- بی حسی و گزگز در بازو یا شانه
هرنی دیسک قفسه سینه
- درد در ناحیه میانی کمر که ممکن است به سمت قفسه سینه گسترش یابد.
- ضعف و بی حسی پیشرونده در پاها
- دشواری در راه رفتن و مشکلات تعادلی
- در موارد شدید ، اختلال در عملکرد روده و مثانه
- علائم هرنی دیسک معمولاً هنگام فعالیت تشدید و با استراحت کاهش می یابند. حرکاتی مانند خم شدن به جلو ، پیچاندن کمر یا نشستن طولانی مدت می توانند علائم را بدتر کنند.
تشخیص هرنی دیسک
پزشکان برای تشخیص هرنی دیسک از ترکیبی از معاینات فیزیکی و روش های تصویربرداری استفاده می کنند:
مرور سوابق پزشکی و معاینه عصبی اولین قدم بررسی علائم ، قدرت عضلات ، رفلکس ها و توانایی راه رفتن است. همچنین تست بالا بردن پا نیز انجام می شود. اگر بالا بردن پای صاف باعث ایجاد درد شود ، احتمال دیسک پاره کمری وجود دارد. MRI قدم دیگر در رودن تشخیص است که بهترین روش برای مشاهده محل دقیق دیسک هرینه شده و اعصاب تحت فشار محسوب می شود. در صورت نیاز ، پزشک سیتی اسکن را در موارد خاص برای تکمیل MRI استفاده می کند و اگر ضرورتی داشته باشد تستهای الکتروفیزیولوژیک (EMG و NCS) برای بررسی آسیب یا فشردگی اعصاب در برخی بیماران انجام می پذیرد.
درمان دیسک لغزیده
درمان غیرجراحی
خوشبختانه بیشتر موارد هرنی دیسک نیاز به جراحی ندارند و با درمان های محافظه کارانه کنترل می شوند:
- استراحت کوتاهمدت: ۱ تا ۲ روز استراحت می تواند درد را کاهش دهد ، اما استراحت طولانی توصیه نمی شود.
- داروها: شامل داروهای ضدالتهابی ، شل کننده عضلانی و مسکن ها
- فیزیوتراپی: تمرینات کششی و تقویتی برای کاهش فشار بر عصب
- ماساژ و درمان دستی: به کاهش گرفتگی عضلات کمک می کند.
- گرما و سرما درمانی: گرما عضلات را شل و جریان خون را افزایش می دهد ، در حالی که سرما التهاب را کاهش می دهد.
- طب سوزنی و تزریق استروئید اپیدورال: در مواردی برای کاهش التهاب و درد استفاده می شوند.
درمان جراحی هرنی دیسک
اگر درمان های غیرجراحی مؤثر نباشند یا علائم شدید مانند ضعف پیشرونده ، مشکلات حرکتی یا اختلال عملکرد روده و مثانه وجود داشته باشد ، جراحی توصیه می شود.
دو روش اصلی جراحی عبارتند از:
- دیسککتومی (Discectomy): برداشت بخش آسیب دیده دیسک از طریق جراحی باز.
- میکرودیسککتومی (Microdiscectomy): جراحی کمتهاجمی با برش کوچک که معمولاً بهبود سریع تری دارد.
مزایای روش کم تهاجمی شامل درد کمتر بعد از عمل ، بستری کوتاه تر ، خونریزی کمتر و بهبودی سریع تر است. با این حال ، مانند هر عمل جراحی ، خطراتی مثل خونریزی ، عفونت و آسیب عصبی وجود دارد.
جمع بندی
هرنی دیسک یکی از مشکلات شایع ستون فقرات است که می تواند باعث درد و محدودیت حرکتی شود. شدت علائم بسته به محل و میزان فشار بر اعصاب متفاوت است. بهترین جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات در ارومیه بعد از انجام بررسی های لازم ، در صورتی که تشخیص دهد دیسک پاره شده با درمان های غیرجراحی کنترل می شوند ، این گزینه ها را به بیمار توصیه می کند ، اما در برخی بیماران جراحی ضرورت پیدا می کند.
