تومور مغزی گلیوما یکی از شایع ترین و در عین حال پیچیده ترین تومورهای سیستم عصبی مرکزی است که از سلول های گلیال و سلول هایی که نقش پشتیبان و تغذیه کننده نورون ها را دارند منشأ می گیرد. تومور مغزی می تواند در بخش های مختلف مغز رشد کند و بسته به محل ، اندازه و سرعت رشد خود ، علائم متفاوتی مانند سردردهای مداوم ، اختلال در گفتار یا بینایی و حتی تغییرات رفتاری ایجاد کند. نکته جالب درباره گلیوم این است که گاهی بسیار آرام و خاموش پیشرفت می کند و تنها زمانی تشخیص داده می شود که عملکرد طبیعی مغز را مختل کرده باشد. شناخت دقیق گلیوما و بررسی روش های درمانی نوین ، از جمله جراحی های هدفمند و درمان های ترکیبی ، نقش مهمی در افزایش کیفیت زندگی بیماران دارد.
تومور مغزی گلیوما چیست ؟
به گفته بهترین متخصص مغز و اعصاب در ارومیه تومور مغزی گلیوما یکی از شایع ترین انواع تومورهای اولیه مغز است که از سلول های گلیال منشأ می گیرد. سلول های گلیال نقش پشتیبان ، محافظ و تغذیه کننده نورون ها را بر عهده دارند و زمانی که رشد و تقسیم آن ها از کنترل خارج شود ، توموری به نام گلیوما شکل میگیرد. این تومور می تواند در هر نقطه ای از مغز یا طناب نخاعی ایجاد شود و بسته به نوع سلول درگیر ، به چند زیرگروه مانند آستروسیتوما ، الیگودندروگلیوما و گلیوبلاستوما تقسیم می شود. گلیوماها از نظر سرعت رشد و میزان تهاجم نیز متفاوت هستند ؛ برخی از آن ها رشد آهسته ای دارند و خوش خیم محسوب می شوند ، در حالی که برخی دیگر مانند گلیوبلاستوما ، بسیار مهاجم و بدخیم اند.
انواع تومور مغزی گلیوما
تومورهای گلیوما مغزی بر اساس نوع سلول گلیال درگیر ، به چند دسته اصلی تقسیم می شوند. هر کدام از این انواع ویژگی های خاصی از نظر سرعت رشد ، شدت علائم و پاسخ به درمان دارند.
- آستروسیتوما (Astrocytoma) : این نوع از سلول های آستروسیت منشأ می گیرد که وظیفه حمایت و تغذیه نورون ها را دارند. آستروسیتوما ها درجات مختلفی دارند ؛ از نوع کم درجه که رشد آهسته ای دارد تا نوع بسیار تهاجمی به نام گلیوبلاستوما (Glioblastoma Multiforme). گلیوبلاستوما بدخیم ترین و شایع ترین نوع گلیوما در بزرگسالان است.
- الیگودندروگلیوما (Oligodendroglioma) : این تومور از سلول های الیگودندروسیت که وظیفه ساخت میلین (پوشش محافظ رشته های عصبی) را دارند ، ایجاد می شود. معمولاً رشد کندتری نسبت به آستروسیتوما دارد و در افراد میانسال بیشتر دیده می شود. پاسخ آن به شیمی درمانی بهتر از سایر انواع است.
- اپاندیموما (Ependymoma) : از سلول های اپاندیمال که بطن های مغزی و کانال مرکزی نخاع را می پوشانند ، منشأ می گیرد. تومور مغزی گلیوما می تواند در کودکان یا بزرگسالان بروز کند و معمولاً با انسداد جریان مایع مغزی و نخاعی و افزایش فشار داخل جمجمه همراه است.
- گلیوماهای مختلط (Mixed Gliomas) : در برخی موارد ، تومور شامل ترکیبی از سلول های مختلف گلیال است ، مانند الیگوآستروسیتوما که هم ویژگی های آستروسیتوما و هم الیگودندروگلیوما را دارد.
- گلیوما ساقه مغز (Brainstem Glioma) : این نوع نادر اما خطرناک معمولاً در کودکان دیده می شود و در ناحیه حیاتی ساقه مغز رشد می کند ، جایی که کنترل تنفس و ضربان قلب انجام می شود.
شناخت دقیق نوع گلیوما نقش مهمی در انتخاب روش درمانی و پیشآگهی بیمار دارد ، زیرا هر نوع رفتار زیستی متفاوتی نشان می دهد و به درمان های خاصی پاسخ می دهد.
علت ایجاد تومور مغزی گلیوما چیست ؟
علت دقیق ایجاد تومور مغزی گلیوما هنوز به طور کامل شناخته نشده است ، اما پژوهش ها نشان می دهند که مجموعه ای از عوامل ژنتیکی ، محیطی و بیولوژیکی در بروز آن نقش دارند. در ادامه مهم ترین علل و عوامل خطر به صورت موردی توضیح داده می شود:
- تغییرات ژنتیکی (جهشهای سلولی) : یکی از مهم ترین دلایل ایجاد گلیوما ، بروز جهش در ژن های کنترل کننده رشد و تقسیم سلول ها است. این تغییرات باعث می شوند سلول های گلیال بدون توقف تقسیم شوند و تومور شکل گیرد. جهش در ژن های TP53 ، IDH1 و ATRX از جمله موارد شناخته شده در گلیوماها هستند.
- سابقه خانوادگی و وراثت : در برخی موارد نادر ، استعداد ژنتیکی می تواند در بروز گلیوما نقش داشته باشد. وجود سابقه تومورهای مغزی در خانواده ، احتمال ابتلا را افزایش می دهد. برخی سندرم های ژنتیکی مانند نوروفیبروماتوز نوع 1 و 2 نیز با افزایش خطر گلیوما همراه اند.
- تابش های یونیزان : قرار گرفتن طولانی مدت در معرض پرتوهای یونیزان (مانند پرتودرمانی در کودکی برای درمان سرطان های دیگر) می تواند باعث آسیب DNA سلول های مغزی و در نتیجه افزایش احتمال ایجاد گلیوما شود.
- سیستم ایمنی ضعیف : افراد با نقص سیستم ایمنی ، مانند بیماران پیوندی یا مبتلایان به ایدز ، بیشتر در معرض برخی تومورهای مغزی از جمله گلیوما هستند.
- عوامل محیطی و شغلی : تماس مداوم با مواد شیمیایی خاص ، حلال ها یا فلزات سنگین در محیط کار ممکن است با افزایش خطر بروز تومور مغزی گلیوما مرتبط باشد ، هرچند شواهد قطعی در این زمینه وجود ندارد.
- سن و جنس : احتمال بروز گلیوما در بزرگسالان میانسال و مردان بیشتر است.
